Early Birthplaces

Explore the history of European blast furnaces from 1800

Early Birthplaces > Zabrze > Przemysł metalurgiczny na Górnym Śląsku

Przemysł metalurgiczny na Górnym Śląsku w latach 1750 - 1796

W drugiej połowie XVIII w. podstawowa technologia w przemyśle metalurgicznym na Górnym Śląsku obejmowała wielkie piece, urządzenia do rafinacji surówki i kuźnie. Zakłady były prywatne (należały do lokalnych właścicieli ziemskich), znajdowały się nad brzegami rzek, a piece były opalane węglem drzewnym. W 1750 r. działało 14 wielkich pieców, 40 pieców do rafinacji surówki i 31 kuźni. Produkowano 5000 ton stali. W latach 1753 – 55 zbudowano nowe huty stali w Ozimku i w Kluczborku, a piece do rafinacji w Jedliczach, Krasiejowie i Budkowicach. Były one własnością państwa pruskiego. W kolejnych latach rosnący popyt wewnętrzny, wraz ze spadkiem importu i wzrostem eksportu, umożliwiły znaczący wzrost produkcji stali. W 1786 r. było juz 46 wielkich pieców, 151 pieców do rafinacji, ale tylko 4 kuźnie. Roczna produkcja stali wynosiła 8600 ton. Od połowy lat siedemdziesiątych XVIII w. rozpoczęły się pierwsze próby produkcji stali na bazie koksu i węgla kamiennego. Tendencja ta znalazła silne poparcie ze strony dyrektora Najwyższego Urzędu Górniczego we Wrocławiu, hrabiego Friedricha Redena. Eksperymenty te przerwano w 1792 r. z chwilą pomyślnego wyprodukowania surówki w hucie stali Ozimek, w wielkim piecu napełnianym koksem. Węgiel, z którego wyprodukowano koks, został wydobyty w Zabrzu, w kopalni "Królowa Luiza".
Typowy wielki piec w tym okresie miał 8 m wysokości i 10 m³ pojemności. Miał kształt piramidy ze ściętym stożkiem. Wnętrze było wykonane z kamienia (piaskowca, łupku) i było obłożone warstwą kamienia o grubości kilku metrów. Ściany boczne były wzmocnione masywnymi belkami dębowymi. Wydajność wynosiła do 200 t surówki rocznie, na co zużywano 600 t rudy, 700 t węgla drzewnego i 100 t topnika.

Przemysł metalurgiczny na Górnym Śląsku w latach 1750 - 1850

W latach 1800 – 1850 produkcja hut na Górnym Śląsku nieustannie rosła. Popyt na produkty metalurgiczne zwiększał się, na co składał się także eksport, podczas gdy import był ograniczony przez cła ochronne, wprowadzone w 1818 i 1844 r. Rozwój odbywał się dwutorowo. Budowano nowe huty, bazujące na koksie, węglu kamiennym i maszynach parowych. W 1802 r. uruchomiono państwową hutę "Królewską" w Chorzowie. Była ona wyposażona w dwa wielkie piece i dmuchawy napędzane maszynami parowymi. W 1805 i 1809 r. rozpoczęły pracę pierwsze prywatne huty, bazujące na koksie i napędzie parowym ("Antonia" i “Hohenlohe”). W 1828 r. J. Baildon uruchomił w Katowicach hutę "Baildon", gdzie zainstalowano pierwsze na Górnym Śląsku piece pudlarskie. Kolejne wybudowane huty to: Świętochłowice -“Falva”1825 - 28, “Zgoda” - 1838; Siemianowice -“Laura” 1835 - 39; Ruda Śląska -“Pokój” - 1840. W tym samym czasie nadal pracowały huty bazujące na węglu drzewnym i energii wodnej. Trzeba jednak przyznać, że były przebudowywane i modernizowane. Zbudowano pewną liczbę nowych wielkich pieców, dmuchaw, pieców do rafinacji surówki i walcowni. W 1850 r. na Górnym Śląsku działało 18 wielkich pieców opalanych koksem, 60 wielkich pieców na węgiel drzewny, 249 pieców do rafinacji surówki i 9 pieców pudlarskich. Ogółem produkcja wynosiła 60 000 ton, z czego prawie połowa pochodziła z hut bazujących na koksie i węglu kamiennym.
Typowy wielki piec z tej epoki był wyraźnie inny od wcześniejszych pieców. W 1850 r. miał już wysokość do 15 m i 120 m³ pojemności. Kształt zewnętrzny stożek ścięty na kwadratowej podstawie. Ściany wewnętrzne były wykonane z cegły szamotowej, ściany konstrukcyjne były wzmocnione stalowymi taśmami. W 1830 r. wprowadzono trzecią dyszę. Od 1834 r. zmniejszono zużycie paliwa (węgla i węgla kamiennego) przez dmuchawy gorącego powietrza o 30%, topnika o 10% i rudy o 5%.